هر چیزی که باید در مورد سندروم روده تحریک پذیر (IBS) بدانید

IBS1

غذاخوردن بخشی جدایی ناپذیر از زندگی است و در این مورد، دستگاه گوارش نقش اصلی را در انتقال موادمغذی و سلامت بدن بر عهده دارد. گاهی اوقات، در عین سالم بودن ساختار و عمکرد دستگاه گوارش، در بعضی افراد علائمی همچون اسهال، یبوست، نفخ و درد شکمی ایجاد می‌شود. به مجموع این علائم و مشکلات سندروم روده تحریک پذیر می‌گوییم.

سندروم روده تحریک پذیر چیست؟

سندروم روده تحریک پذیر یا (IBS: Irritable bowel syndrome)  یک اختلال مزمن عملکردی روده‌هاست که با احساس ناراحتی و درد در ناحیه شکم شناخته می‌شود. تغییر در عادات روده (اسهال، یبوست یا هر دو) از دیگر علائم سندروم روده تحریک پذیر است.

باید دقت کنیم که در IBS برخلاف بسیاری از بیماری‌های دستگاه گوارش، هیچ اختلال ساختاری یا بیوشیمیایی وجود ندارد.  

اختلال IBS تقریبا ۱۵٪ جمعیت (۱ نفر از هر ۷ نفر) را تحت تاثیر قرار می‌دهد. باید دقت کنیم که مشابه علائم سندروم روده تحریک پذیر، در افراد مبتلا به شرایط دیگری همچون بیماری التهابی روده، سلیاک و سرطان روده نیز ممکن است اتفاق بیفتد؛

بنابراین اگر با توجه به علائم ایجاد شده تصور می‌کنید که به IBS مبتلا هستید، ابتلا باید بررسی‌های لازم توسط پزشک صورت گیرد تا احتمال ابتلا به بیماری‌هایی که به آن‌ها اشاره کردیم، رد شود.

علائم سندروم روده تحریک پذیر

شایع ترین علائم سندروم روده تحریک پذیر (IBS) این موارد هستند: 

  • درد یا گرفتگی شکم
  • نفخ و افزایش گاز روده 
  • تغییر عادات روده‌ای معمول (ایجاد اسهال یا یبوست)

آیا من به IBS مبتلا هستم؟

تشخیص سندروم روده تحریک پذیر حتما باید توسط پزشک متخصص انجام گیرد و معیار آن بر این اساس است:

بیمار به طور متوسط حداقل ۱ روز در هفته در طول ۳ ماه گذشته درد شکم مکرر داشته که با حداقل ۲ مورد از موارد زیر همراه است:

  1. مربوط به اجابت مزاج (ممکن است با اجابت مزاج بهبود یافته، افزایش یابد و یا تغییر نکند)
  2. مرتبط با تغییر در دفعات مدفوع
  3. مرتبط با تغییر در شکل یا ظاهر مدفوع

علت ایجاد سندروم روده تحریک پذیر (IBS):

علت ایجاد IBS هنوز به خوبی مشخص نشده است. علائم سندروم روده تحریک پذیر به صورت دوره‌ای ممکن است در مدتی بهبود یابد و دوباره تشدید شود و به این ترتیب کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. از طرفی، نگرانی و سبک زندگی پراسترس نیز می‌تواند در مقابل منجر به تشدید علائم گردد.

باید بدانیم که IBS قابل درمان نیست اما تغییرات رژیمی و سبک زندگی می‌تواند در بهبود علائم بسیار کمک کننده باشد.

انواع سندروم روده تحریک پذیر (IBS):

شناخت نوع IBS با توجه به تغییر شکل مدفوع که یکی از علائم سندروم روده تحریک پذیر است، انجام می‌گیرد. شکل غالب مدفوع در افراد مبتلا به IBS را می‌توان با استفاده از شاخص فرم مدفوع بریستول (BSFS) تشخیص داد و به این ترتیب، IBS به ۴ دسته طبقه بندی می‌شود:

IBS یبوست غالب (IBS-C): حداقل ۲۵% اوقات، شکل مدفوع به حالت یبوست (موارد ۱ و ۲) و کمتر از ۲۵% اوقات به حالت اسهال (موارد ۶ و ۷) است.

IBS اسهال غالب (IBS-D): حداقل ۲۵% اوقات، شکل مدفوع به حالت اسهال (موارد ۶ و ۷) و کمتر از ۲۵% اوقات به حالت یبوست (موارد ۱ و ۲) است.

IBS ترکیبی (IBS-M): ترکیبی از اسهال و یبوست.

IBS نامشخص (IBS-U): نوع غالبی از مدفوع وجود ندارد.

شناخت شکل غالب مدفوع در افراد مبتلا به IBS به انتخاب مداخلات درست تغذیه‌ای نیز کمک می‌کند.

Bristol-Stool-Form
بوسیله شکل مدفوع می‌توان نوع سندروم روده تحریم پذیر را مشخص کرد.

ارتباط رژیم غذایی و IBS:

در گذشته، محققان اینطور نتیجه گیری کردند که فاکتورهای رژیمی مختلفی مانند کافئین و غذاهای پرچرب می‌تواند محرک IBS باشد. شما هم ممکن است تجربه کرده باشید که با مصرف این غذاها علائمتان تشدید شده است. اما جالب است بدانید که این غذاهای محرک در افراد مختلف، اثرات متفاوتی دارد.

به عنوان مثال ممکن است غذاهای پرچرب در شما باعث دردشکمی شود اما در فرد دیگر مبتلا به IBS، هیچ علامت ناخوشایندی ایجاد نکند.

از آن جایی که هنوز موارد ناشناخته‌ای در IBS وجود دارد، تشخیص غذاهای محرک سخت است؛ خصوصا در دوره‌هایی که حساسیت روده به بعضی غذاها بالاتر رفته و با تشدید علائم، سندروم روده تحریک پذیر به اصطلاح شعله ور می‌شود.

تحقیقات سال‌های اخیر نشان داده است که بعضی کربوهیدرات‌ها در ایجاد علائم IBS نقش دارند. این دسته از کربوهیدرات ها، FODMAP نامیده می‌شود.

FODMAP چیست؟

پل اول‌ها (قندهای الکلی)، مونوساکاریدها (فروکتوز)، دی ساکاریدها (لاکتوز) و اولیگوساکاریدهای تخمیرپذیر (فروکتان‌ها و گالاکتو-اولیگوساکاریدها)

FODMAP: fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols

غذاها از سه درشت مغذی اصلی شامل پروتئین، کربوهیدرات و چربی تشکیل شده اند. بعضی از کربوهیدرات‌های غذایی در روده کوچک به خوبی جذب نمی‌شوند و بنابراین به صورت دست نخورده وارد روده بزرگ شده و در آن جا توسط میلیون‌ها باکتری تخمیر می‌شوند. 

درواقع، علائم ایجادشده در IBS به دلیل تخمیر کربوهیدرات‌های دسته FODMAP توسط باکتری هاست که سبب تولید گاز زیاد، نفخ، دردشکمی می‌شود. اسهال و تغییر عادات روده نیز به دلیل اثر اسموتیک FODMAPها اتفاق می‌افتد که سبب جذب آب به مقدار زیاد و شل شدن مدفوع می‌شود. 

خوشبختانه، ثابت شده است که رژیم low-FODMAP می‌تواند سبب بهبود علائم گوارشی در ۵۰% تا ۷۵% افراد مبتلا به IBS شود؛ البته تنظیم و تجویز رژیم low-FODMAP حتما بایستی زیر نظر متخصص تغذیه انجام شود.

fodmap
کربوهیدرات‌های FODMAP در حالت عادی مشکلی برای افراد ایجاد نمی‌کنند. اما در افراد مبتلا به سندروم روده تحریک پذیر مشکل‌زا هستند.

آیا همه افراد باید دریافت FODMAP را کاهش دهند؟

بیشتر ترکیبات FODMAP در روده کوچک به مقدار کمی جذب می‌شوند، اما افراد سالم (غیرمبتلا به IBS) علامت‌های ناخوشایند ناشی از جذب کم FODMAPها را تجربه نمی‌کنند. بنابراین، در افراد سالم نیازی به پیروی از رژیم low-FODMAP نیست.

منبع:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *